
لوله چیست؟
لوله ها استوانه های بلند توخالی با دوسر طرف باز هستند.
لوله ها کاربردهای زیادی در زندگی انسان دارند، اگر اشتباه از آنها استفاده شود باعث خرابی و حادثه های ناگوار می گردد.
پیدایش استفاده از لوله
در دوران انسان های اولیه، انسان ها از وسایل و امکاناتی که در دسترس داشتند استفاده می کردند.

اولین پیشرفت:
انسان های اولیه از ساقه های نی ، شاخه های توخالی، بامبو و خالی کردن تنه درختان برای انتقال آب بهره می گرفتند.
یا با سنگ های بزرگ مسیر آب را بصورت مجاری های کوچک برای استفاده تغییر می دادند.
دومین پیشرفت :
در تمدن های بین النهرین و سند با ساخت لوله های سفالی با خاک رس که در برابر آب مقاوم بودند ، انتقال آب و فاضلاب را انجام می دادند، بسیار کارآمد بود.

سومین پیشرفت:
دوران شکوهمند روم باستان رسید که در جهان بی نظیر بود آنها لوله های سربی را ساختند که آب را از کوه و رودخانه به شهر می آورد و دسترسی به آب را بسیار راحت کردند، اما به یک مشکل بزرگ برخوردند فلز سرب به مرور زمان تاثیر خود را بر روی مردم گذاشت و باعث مسمومیت خیلی از ساکنین روم شد.
چهارمین پیشرفت بشر:
در قرون وسطی یعنی حدود سال 1240 میلادی با علمی که طی سالهای زیاد از متالوژی و شیمی بدست آورده بودند با مصرف فلزات دیگر که ضرری نداشتند سیستم آب رسانی را راه اندازی کردند و موفق بوند اما با فشار بسیار کم و ضعیف.

پنجمین پیشرفت بشر:
علم هیچ وقت تسلیم شکست نشد، در اوایل جنگ جهانی اول شبکه های آبی گسترش بزرگی یافتند و شبکه های گاز رسانی برای اولین بار در طول تاریخ بشر ساخته شدند، پیامدهای خوبی به همراه داشت انتقال گرما، روشنایی، پخت غذا، صنعت و… بسیار بسیار آسان گشت.
این همه پیشرفت با ساخت لوله های چدنی فراهم شد که فشار آب و گاز بالایی را تحمل می کردند.
مشکلاتی هم به همراه داشت: سنگینی لوله ها، زنگ زدگی بالا، رسوب بالا و گرفتگی های بسیار.

پیشرفت در قرن بیستم:
در عصر مدرن دانشمندان به تکونولوژِی مواد بنیادی پلیمری(پلاستیکی) دست یافتند و باعث پشت سر گذاشتن مشکلات بسیاری شدند چون لوله های پلیمری دارای خواص ضدزنگ، ضد رسوب، سبک، ارزان، گرفتگی کم و نصب آنها آسان بود.
همچنین پیشرفت ساخت لوله های صنعتی و ساختمانی فولادی بسیار گسترش یافت که در هر صنعتی لوله با جنس خاصی را استفاده کردند مثل استفاده از لوله گالوانیزه در گلخانه( در ادامه مبحث بیشتر در این رابطه صحبت می کنیم)

آخرین پیشرفت بشر تا این لحظه:
نوآوری و تمایل انسان به پیشرفت هیچ وقت تمامی نداشت،
در قرن بیست و یکم لوله هایی با سنسور داخلی هوشمند طراحی شد که میزان جریان آب و گاز یا محل نشتی آن را با جزییات بصورت دیجیتال گزارش می کند.
که باعث پایین آمدن هزینه های تشخیص و تعمیر نشتی شدند و به زودی در سراسر دنیا راه اندازی می شوند.
تصویر- سیر تحول لوله در زندگی انسان
تاریخ لوله در ایران


فناوری کوروش کبیر
در حدود 3000 سال پیش در ایران باستان سیستم لوله کشی بوده که در هیچ جای جهان نبوده است، در تخت جمشید برای جلوگیری از سیل، ذخیره آب و هدایت آب به شهر بوده است.

قلعه اسپهبد خورشید- مازندران
در سال 200 شمسی در دل کوهی به نام اسپهبد خورشید (روستایی در سوادکوه) در طاق آن قلعه ای بنا شده بود که دسترسی به آن غیرممکن بود و مثال زدنی نبود، طوری که آن را بزرگ ترین طاق طبیعی جهان نامیده اند.
در اواخر دوره ساسانیان این قلعه برای دفاع در برابر اعراب بود، اعراب تا 120 سال نتوانستند این قلعه را فتح کنند، غذای آنها از دام ها و گیاهان کوه بود.
سیستم آب رسانی آنها از چشمه ای بود که با لوله کشی به قلعه می رسید سرانجام با حیله اعراب آب چشمه با خون الاغ مسموم شد، مجبور به تسلیم شدند و سلسله گاوباریان (آخرین بازماندگان ساسانیان) به پایان رسید.
همچنین تخت سلیمان، سازه های آبی شوشتر و… نقش مهمی در تاریخ و شهرت این مرز و بوم داشته اند.
روش های ساخت لوله

1.لوله های بدون درز(مانیسمان):
یعنی بدون جوش دادن ورق، داخل یک قطعه فلزی توپر را با حرارت بسیار بالا داغ می کنند، تا سوراخ شود سپس با استفاده از غلتک به شکل لوله در می آورند.این در برابر فشار بالا، دمای بالا، ترک خوردگی و نشتی بسیار مقاوم هستند. پس در صنایع حساس مثل نفت و گاز، نیروگاه ها، پتروشیمی ها و… به کار گرفته می شوند.
قیمت این لوله ها به دلیل هزینه های بالای ساخت و سختی کار آنها جز گران ترین لوله ها محسوب می شوند.

2. لوله های درز دار(جوشی):
ورق های فلزی را در ابعاد و ضخامت استاندارد برش می دهند، بعد آن را به شکل لوله خم می کنند و آنها را با جوشکاری (هر فلزی جوشکاری خاص خود را دارد) به هم جوش می زنند. این لوله ها بدلیل جوشی که در آنها به کار گرفته می شود یک درز جوشی بر روی لوله ها است.
این لوله ها نسبت به مانیسمان ضعیف تر هستند و ارزان تر نسبت به همه لوله ها هستند.
کاربرد: مصارف آنها در لوله کشی فاضلاب، انتقال آب با فشار کم و لوله کشی ساختمان است.

3. لوله های درز مخفی:
از روش جوشکاری الکتریکی با حرارت بالا ورق جوش داده می شود که در انتهای کار اثری از جوش مشخص نیست انگار که جوشکاری روی آن انجام نشده است، طوری که نمی توان تشخیص داد که لوله مانیسمان است یا درز مخفی.
همینطور از لوله درز دار یه مرحله قوی تر هستند.
نگران نباشید ما راه های تشخیص لوله های مانیسمان از درز مخفی را به شما آموزش می دهیم.
که در تشخیص آنها به مشکل برنخورید.
روش تشخیص اینکه لوله مانیسمان است یا درز مخفی
الف.بازرسی چشمی با نور: لوله را زیر یک منبع نور ببرید تا درون لوله کامل مشخص گردد.(نور معمولی و آفتاب نامعلوم است)
در درون لوله هیچ گونه برآمدگی یا سایه ای نباید دیده شود و سطح و روی لوله باید صاف باشد.
در لوله درز مخفی تغییر رنگ یا سایه ی کوچک در لوله دیده می شود.
ب. تست لمسی: بر روی سطح بدنه لوله را لمس کنید هیچ گونه ناهمواری نباید وجود داشته باشد و کاملا هموار و یکدست باشد.
در لوله های درز مخفی یک شیار کوچک و ظریف در محل جوشش احساس خواهد شد.
ج.برش دادن لوله: این روش همیشه جوابگو بوده است، با برش لوله سطح جوشکاری شده حتی اگر درز مخفی باشد نمایان می شود.
د.بررسی مارک و علامت استاندارد: تولیدکنندگان لوله با حک کردن مشخصات روی لوله نوع آن را مشخص می کنند. بر روی لوله مانیسمان کلماتی مثل SMLS یا SEAMLESS در کنار لوله حک شده و در لوله های درز مخفی کلمه ERW یعنی جوشکاری الکتریکی درج شده است.
ف. تست های نوین: این روش تخصصی و بسیار پرهزینه است. با تست صوت(التراسونیک)داخل لوله، لوله صاف بازتاب صدا ندارد اما لوله ای که درز داشته باشد دستگاه اخطار می دهد.
تست رادیوگرافی: با استفاده از اشعه ایکس ساختار لوله را می بینند، درز مخفی دید کمی دارد بصورت یک سایه متفاوت با لوله دیده می شود.

4.لوله های سیلندری: از لوله های مانیسمان یا جوشی بسیار مقاوم ساخته می شود با تفاوت اینکه یک مرحله در قالب سرد(DIE) با فشار بالا قرار می گیرد سپس تحت کنترل کیفی بالا قرار می گیرد تا یک میکرون هم خطا نداشته باشد، چون خطا باعث خرابی یا نشتی دستگاه هیدرولیک می شود.

5.لوله جدار چاه: ساخت آن همانند لوله مانیسمان است با تفاوت اینکه در این لوله سوراخ هایی وجود دارد تا از ریزش چاه، ورود کلوخه و مواد زائد به داخل لوله جلوگیری می کند.

6.لوله اسپیرال: ورق این لوله ها را به صورت مارپیچ رول می کنند و به هم جوش می زنند و خط مارپیچ آن در سراسر لوله مشخص است.
برای ساخت لوله های قطور(گوشتدار) و با طول زیاد بیشتر به کار می رود. در حالی که لوله های جوش مستقیم درزدار برای سایز های متوسط تولید می شوند.
اتصالات لوله چه هستند و چه کاربردی دارند؟
قطعه هایی هستند برای مدیریت مسیر جریان گاز و مایعات لوله با کار برده می شوند که وظیفه اصلی آنها:
1_ تغییر جهت
2_ تغییر سایز(کوچک تر یا بزرگ تر کردن)
3_ انشعاب گیری(تقسیم مسیر اصلی به چند مسیر دیگر)
4_ اتصال یا جداسازی(وصل کردن لوله ها یا انتهای لوله ها)
انواع آنها:
|
|
بوشن(کوپلینگ) |
اتصال 2لوله هم سایز به یکدیگر |
|---|---|---|
|
|
مغزی |
برای اتصال دو قطعه رزوه ای و اتصال خط لوله به کار می رود و تحمل فشار بالایی دارد. |
|
|
شیرآلات ولو |
یکی از حیاتی ترین تجهیزات در لوله کشی هستند زیرا فقط برای باز و بسته کردن جریان به کار نمی روند بلکه برای نگه داشتن فشار سیستم در محدوده ایمنی در مواقع اضطراری از بروز حوادث جلوگیری می کند. |
|
|
بست ها |
برای نگه داشتن لوله در جای ثابت و مقاومت در برابر تنش و لرزش ها بصورت فلزی یا پلاستیکی |
|
|
زانویی(آر. کور) |
برای تغییر شریان ها |
|
|
فلنج |
برای متصل کردن قطعات مختلف به هم با پیچ، مهره و گسگیت |
|
|
سراهی (اتصالT) |
برای ایجاد انشعابات جدید |
|
|
تبدیل(ردیوسر) |
قطر لوله را از بزرگ به کوچک تغییر می دهد |
|
|
درپوش(کپ) |
برای مسدود کردن انتهای لوله ها |
|
|
مهره ماسوره(یونیون) |
شباهت زیادی به بوشن دارد و به راحتی قابل باز و بسته شدن است. |
این اتصالات از جنس های pvc، فولاد، برنجی، مسی، آهن سیاه و… هستند که هر کدام برای کار خاصی بنابر نیاز، بر حسب فشار، دما، حجم شریان، مکان نصب، ایمنی و… انتخاب می شوند.
جنس لوله و اتصالات و کاربرد آنها
لوله های پلیمری: پلی اتیلن، پروپیلن (p.p)، پلی کلراید (p.v.c)، پلی اتیلن (p.e)، پلی بوتلین(p.b) و…
لوله های مناسب ساختمان هستند که بدلیل زد زنگ بودن، مقاومت در برابر رسوب و انتقال مواد قلیایی مورد مصرف قرار می گیرد، تنها ایرادی که دارد اشتعال زا است.
از نمونه های آن میتوان به: آذین، گلپایگان، یزد پلیمر، نیوفلکس و … اشاره کرد.
لوله های چدنی: با تحمل فشار بالا برای آب و فاضلاب و لوله های آتش نشانی مناسب هستند و وزن آنها نسبت به لوله های دیگر بسیار سنگین(لرزه گیر عالی) است.
از نمونه های
آن میتوان به: Saint-Gobain فرانسه، Valsir ایتالیا، Geberit سوئیس، Hawle آلمان اشاره نمود در ایران فقط نمونه اتصالات چدنی تولید می گردد و تولید لوله چدنی محدود است.
لوله های گالوانیزه: لوله های هستند که با یک لایه فلز روی، روی اندود شده اند تا برابر هوا و رطوبت زنگ نزنند زیرا بسیار حساس اند.
در پل سازی، لوله گشی آب و گاز ، قطعات لوازم خانگی، مبلمان فلزی، گلخانه ها و تجهیزات کشاورزی به کار می روند.
تولید و نمونه: در ایران با استفاده از ورق گالوانیزه مبارکه، خود شرکت فولاد مبارکه، ذوب اصفهان، مشهد و… لوله جوشی گالوانیزه تولید می کنند.
نمونه خارجی آن برای چین، آلمان و امریکا است.
لوله های مسی: C90800 (CuSn12), C90500, C90900 , C91700، C93700, C93500 و…
که نوع مشابه آن فسفر برنز است که فلز اصلی آن مس است. مس جز مقاوم ترین لوله هاست که حداقل 200 سال عمر مصرف دارد و با دمای بالا مایعات ذوب نمی شود.
کاربرد: صنایع ذوب، سیستم های گرمایشی و سرمایشی، انتقال آب استفاده می گردد.
شرکت های باهنر، بابک، کلاف مهر اصل و مس تبریز از تولیدکنندگان ایرانی لوله مسی هستند. اما ایران در ساخت لوله فسفر برنج به دلیل فرآیند سخت تولید هنوز پیشران نیست.
لوله های برنجی: مشابه لوله مسی است رسانا کمی دارد.
لوله های استیل: از آلیاژ های استیل 304، 310، 316، نسوز، بگیر و نگیر و …
کاربرد: مناسب صنیع غذایی، دارویی و آزمایشگاه ها بدلیل بهداشت عالی استفاده می شود.
لوله های آلومینیومی و آلومینیوم برنز: بسیار سبک هستند و برای سیستم های تهویه استفاده می شود.
لوله های بتنی: لوله ای قطوری هستند که برای سیستم فاضلاب شهری، آب های باران، سدسازی، پروژه های عظیم زیرساختی به کار می رود.
استاندارد های بین المللی (piping)
براساس نحوه نصب، موارد استفاده، ایمنی، نحوه تست و جنس لوله ها می باشد که بر روی لوله هک یا با لیبل خاص متصل است.
استاندارد های لوله در دنیا
DIN آلمان
EN اروپا
API – ASTM آمریکا
BS بریتانیا
ISO استاندارد جهان
JIS ژاپن
IPS ایران
….

استاندارد IPS ایران چیست؟
این استاندارد، اولین استاندارد لوله سازی به سال 1350 شمسی ، اوایل 1970 میلادی بر میگردد که برای تایید تجهیزات پتروشیمی برای پالایشگاه آبادان در جنوب ایران اجرا شد. که به تدریج استاندارد های بیشتری را(جدا از استاندارد ایران) صادر نمود: همچون:
AR تاسیسات مکانیکی
CE سازه و ساختمان
EL برق
GM جرثقیل و بالابر
PI استاندارد لوله
SF ایمنی و زیست محیطی
میتوان اشاره کرد.
فهرست مطالب
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.












نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.